Մթնաձոր տանող միակ արահետն առաջին ձյունի հետ փակվում է, մինչև գարուն ոչ մի մարդ ոտք չի դնում անտառներում։ Սակայն Մթնաձորում այժմ էլ թավուտ անտառներ կան, ուր ոչ ոք չի եղել: Ծառերն ընկնում են, փտում, ընկած ծառերի տեղ նորն է ծլում, արջերը պար են խաղում, սուլում են չոբանի պես, ոռնում են գայլերը, դունչը լուսնյակին մեկնած, վարազները ժանիքով փորում են սև հողը, աշունքվա փտած կաղիններ ժողովում։
Մի ուրույն աշխարհ է Մթնաձորը, քիչ է ասել կուսական ու վայրի: Թվում է, թե այդ մոռացված մի անկյուն է այն օրերից, երբ դեռ մարդը չկար, և բրածո դինոզավրը նույնքան ազատ էր զգում իրեն, ինչպես արջը մեր օրերում։ Գուցե այդպես է եղել աշխարհն այն ժամանակ, երբ քարածուխի հսկա շերտերն են գոյացել և շերտերի վրա պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր։

Հիմա էլ Մթնաձորում մուգ կանաչ մաշկով խլեզներ կան, մարդու երես չտեսած, մարդուց երկյուղ չունեցող։ Պառկում են քարերի վրա, արևի տակ, ժամերով կարող եք նայել, թե ինչպես է զարկում փորի մաշկը, թույլ երակի պես, կարող եք բռնել նրանց։ Խլեզները Մթնաձորում մարդուց չեն փախչում։
Բարձր են Մթնաձորի սարերը, դրանից է, որ ամռան երկար օրերին էլ արևը մի քանի ժամ է լույս տալիս Մթնաձորի անտառներին։ Եվ երբ հեռավոր հարթավայրում արևը նոր է թեքվում դեպի արևմուտք, Մթնաձորում ստվերները թանձրանում են, սաղարթի տակ անթափանց խավար է լինում, արջերը որսի են դուրս գալիս, վարազներն իջնում են ջուր խմելու, իր որջի առաջ զիլ ոռնում է գայլը, ոռնոցը հազարբերան արձագանքով զրնգում է Մթնաձորում։
Գիշեր է դառնում, և գիշերվա հետ որսի են ելնում Մթնաձորի բնիկները։ Արջը տանձ է ուտում, իրար թաթով են տալիս, թավալգլոր են լինում չոր տերևների վրա, դարան մտնում, հենց որ զգում են վայրի խոզերի մոտենալը։ Արջը գիտե վարազի ժանիքի թափը, նախահարձակ չի լինում։ Եթե տկար մի խոզ ետ մնա մյուսներից, արջը թաթի մի հարվածով ճեղքում է փափուկ վիզը, մի երկու պատառ լափում, լեշը ծածկում չոր ցախով ու տերևներով, քար դնում վրան, փնթփնթալով հեռանում, մինչև լեշը հոտի։
Եթե հանկարծ վարազները լսեն ետ մնացած խոզի ճիչը… Սրածայր թրերի պես շողշողում են ժանիքները, անշնորհք շարժումներով արջին մնում է բարձրանալ կաղնու վրա։ Կատաղի ձիերի պես վարազները վրնջում են, ժանիքներով ակոսում կաղնու տակ, զարկում ծառի բնին։ Մթնաձորի ծերունի անտառապահը մի գարունքի տեսել է վարազի կմախքը ժանիքը մինչև արմատը խրված ծառի բնում, ծառի ճյուղի արանքում արջի սատկած քոթոթին։
Վայրի վարազի պես էր անտառապահ Պանինը։ Մի հրեշ էր նա, անտառապետի տարազով, կոկարդով գլխարկը գլխին։ Անտառում հանկարծ կերևար, փայտահատի կողքին կկանգներ, կնայեր, թե ինչպես նա արագ կացնահար է անում ծառը։ Մեկ էլ, թաքստոցից դուրս կգար, կմռնչար այնպես, որ արջերն էլ էին քնից զարթնում և որջերում մռռում։ Լեղապատառ փայտահատին մնում էր կամ փախչել, կամ օձի պես ծռմռատել Պանինի մտրակի հարվածների տակ։
Պանինը որսորդ էր։ Վեց շուն ուներ, մեկը մյուսից կատաղի։ Շների հետ որսի էր գնում Մթնաձորի խորքերը։ Ձմռան լուսնյակ գիշերներին, երբ վախից ոչ ոք չէր մոտենում Մթնաձորին, Պանինի շներն անտառի բացատում արջի հետ էին կոխ կենում, կամ հալածում էին խրտնած պախրային։
Պանինը վազում էր շների հետևից, հրճվանքից ճչում։ Գիշերվա որսը նրա համար հարազատ տարերք էր:
Առավոտը բացվում էր, ձյունի վրա արյան շիթեր էին երևում, այստեղ-այնտեղ խառնիխուռն հետքեր, խեղդված գայլի դիակ, կոտրատած ճղներ։ Մի փչակի մոտ նստում էր Պանինը, մինչև շները որսի միսն ուտեն։
Նա սպանած և ոչ մի կենդանու ձեռք չէր տալիս և շներին կշտացնելուց հետո վերադառնում էր տուն։ Եթե ճանապարհին տեսներ մեկին գողացած փայտը շալակին, Պանինի շները պիտի հարձակվեին նրա վրա, հալածեին, մինչև քափ-քրտինքի մեջ կորած, արյունլվա մարդը կարողանար մի տեղ պատսպարան գտնել։
Այսպես էր Պանինը։ Նրա սարսափը հեռուներում էր տարածված, նրա մասին բերնեբերան պատմություններ էին անում։ Ոչ ոք չգիտեր ոչ նրա ազգությունը, ոչ հավատն ու ծագումը։ Ասում էին, որ նախկին սպա է, մարդ էր սպանել, նստել էր բանտում, հետո անտառ գնացել։ Հյուսիսի անտառներից մեկում նա իր կնոջն էր սպանել որսի մի գիշեր, ավելի ճիշտ՝ շներին հրամայել էր գզգզել կնոջը։
Այդպես էին պատմում անտառապահ Պանինի մասին։
Գյուղում Ավին լավ որսորդի համբավ ուներ։ Տան ապրուստի մի մասը նա Մթնաձորի խորքերից էր հոգում։ Բացուտներում միրհավ էր որսում, արտերի մոտ կաքավ ու լոր, թակարդ էր լարում աղվեսի համար, երբեմն էլ Մթնաձորի խորքերն էր գնում, ժամերով նստում քարի ետևը, մինչև վարազները ջրի գային։
Ավին նշանը ճիշտ էր բռնում, բերդանի գնդակը վարազի ճարպոտ կողքին մեծ վերք էր բացում։ Վարազը թավալգլոր էր լինում, ցավից ժանիքներով հողը փորում, արմատներ պոկում, հետո խռռոցով գետին ընկնում։
Եվ եթե Պանինից երկյուղ չէր անում, կամ տեղյակ էր լինում, որ անտառապահը Մթնաձորում չի, չոր ցախերից էլ մի շալակ էր անում, ծածուկ մի տեղ պահում՝ գիշերով տուն տանելու համար։
Այդ օրն էլ նա որսի էր գնացել։ Թարմ հետքեր կային ձյունի վրա։ Ավին մի հետքով գնաց և հենց որ բլրակի գլուխը բարձրացավ, տեսավ երկու աղվես։ Մինչև կրակելն աղվեսները փախան։ Այդ Ավու համար վատ նշան էր, որսր հաջող չպիտի լիներ։ Մի քիչ էլ ման եկավ, պախրայի հետք տեսավ, փնտրեց ու չգտավ։ Եվ որովհետև այդ օրը Պանինը անտառ չպիտի գար (նա լսել էր, որ անտառապահը հիվանդ է), Ավին գերադաս համարեց մի շալակ ցախ տանել տուն։
Իրիկնադեմ էր արդեն, երբ Ավին շալակի ցախը դրեց քարին, նստեց մի կոճղի՝ մի քիչ շունչ առնելու։
Որսի մի շուն երևաց, հոտոտեց Ավուն, անցավ։ Ավու շունչը փորն ընկավ։ Երևաց երկրորդ շունը, երրորդը, շների հետևից էլ Պանինը։ Ասես գետնի տակից բուսավ։
Մեկի դեմքը քաթան էր, մյուսինը կարմիր ճակնդեղ։ Պանինը թքոտեց, որպես Մթնաձորի արջ։ Եվ երբ բարձրացրեց կնուտը, Ավին էլ մեջքը ծռեց, գլուխը ձեռների մեջ առավ։ Ավուն թվաց, թե Պանինի ձեռքը քարացավ, կնուտը սառեց ձմռան իրիկնապահի ցուրտ օդում։ Պանինը կնուտը ետ քաշեց, և երբ Ավին գլուխը բարձրացրեց, նրան թվաց, թե Մթնաձորում մի սատանա է քրքջում։
Երկընտրանքը տարօրինակ թվաց Ավուն։ Կամ քսան ռուբլի տուգանք անտառից փայտ գողանալու համար, կամ էլ Մթնաձորի մի արջ սպանել։ Եվ երբ Պանինը մի անգամ էլ կրկնեց իր առաջարկը, շրթունքները ետ տարավ ու խուլ ծիծաղեց։ Ավին տեղից վեր թռավ, ցախը թողեց և եկած ճամփով ետ գնաց դեպի Մթնաձոր։ Անտառի և ոչ մի արջ Պանինի տուգանքի գինը չուներ։
Ավին նայեց բերդանի պատրոններին, չուխայի փեշերը հավաքեց գոտու տակ, փափախը պինդ դրեց գլխին։ Նա ձյունի վրայով նույնքան թեթև էր քայլում, ինչքան արջը չոր տերևների վրա։
Մի անգամ ետ նայեց Ավին անցած ճամփին. ոչ Պանինը երևաց, ոչ էլ շները։ Լուսնյակը մեծ ձյունագնդի չափ լույս էր տալիս, արտացոլում էր լուսնի լույսը ձյունի բյուրեղների մ եջ։ Ավին պարզ տեսնում էր ծառի բները, եկած ճամփան, ընկած հաստաբուն գերանները։
Իջավ ձորը, լսեց, թե ինչպես սառույցի տակ խոխոջում է ջուրը։ Ջրի ձայնը նրան հիշեցրեց եռման կաթսան, տունը, վառած օջախը։ Տանը երևի սպասում են արդեն։
Հետևից ճյուղի կոտրվելու ձայն լսեց։ Թվաց, թե ձյուն ի ծանրոցից մի ճյուղ ջարդվեց։ Վեր բարձրանալիս Ավին զգաց, որ մեկը հետևում է իրեն։ Ետ նայեց, մի մարդաբոյ արջ էր կանգնել մի քիչ հեռու, ճյուղն ուսին, չոբանի մահակի պես։
Ավին բերդանը մեկնեց, և երբ արջը թքոտելով դեն գցեց ուսի փայտը, չորքոտանի դարձավ, բերդանը որոտաց, կրակոցի ձայնին ձորերն արձագանք տվին, ծառի ճյուղերից ձյուն թափվեց։ Արջը ոռնաց։ Բերդանի ծխի միջից Ավին տեսավ, թե ինչպես արջը մի ոստյուն արեց, թաթերը բերդանի փողին մեկնեց։
Մթնաձորում սկսվեց անհավասար մի կռիվ մարդու և գազանի մեջ։ Արջը թաթովն էր տալիս, աշխատում գետնով տալ մարդուն։ Ավին մի ձեռքով պաշտպանվում էր նրա հարվածներից, մյուսով փորձում բերդանի փողը արջի երախի մեջ մտցնել, կրակել մի անգամ էլ։
Ծառս էր լինում արջը հետևի ոտների վրա, ձյուն շաղ տալիս, ընկնում, բարձրանում։ Հանկարծ արջը բերդանի փողը բերանն առավ, սկսեց կրծոտել։ Ավու ձեռքը սահեց բերդանի վրայով, մատը բնազդաբար սեղմեց կեռ երկաթին, բերդանը մի անգամ էլ որոտաց։ Արջը ոռնաց առաջվանից էլ պինդ, մեջքի վրա ընկավ, գլորվեց, որպես կտրած գերան։ Սառույցին որ հասավ, կանգնեց ոտքի, փորձեց վեր բարձրանալ։
Ավին երրորդ անգամ կրակեց, բերդանի գնդակը խրվեց ձյունի մեջ, վզզաց, ինչպես շիկացած խոփը դարբնոցի ջրաքարում։ Երրորդ կրակոցը նրա բերդանի վերջին ճիչն էր: Ավին մինչև վերջն էլ չիմացավ, թե ինչու չորրորդ փամփուշտը բերդանը ներս չառավ։
Արջը ոռնոցով մի ոստյուն էլ արեց, Ավին շատ մոտ զգաց վիրավոր գազանի տաք շունչը, ծռվեց, և երբ արջը թաղվեց ձյունի մեջ, Ավին ետ վազեց, ձյունի մեջ ընկնելով, վեր բարձրանալով։ Արջը հետևում էր նրան։ Ավին վազում էր, թռչում գերանների վրայով, ծառի ճղները ճանգռում էին դեմքը սուր մագիլների պես, սայթաքում էր, նորից բարձրանում։ Նրան այնպես էր թվում, թե Մթնաձորի բոլոր գազաններն են վազում իր հետևից։Ծառի մի ճյուղը փշերը խրեց փափախի մորթուն, փափախն ընկավ։ Հենց այդ վայրկյանին նա մի ծանր հարված զգաց մեջքին, բրդոտ մի թաթ ճանկերը խրեց ծոծրակի մորթու մեջ։ Լսվեց մի կրակոց, բայց Ավին ոչինչ չզգաց։
Պանինը սատանայի պես քրքջում էր, ոտքն արջի դիակի վրա:
Ավին հիմա էլ ողջ է։
Զարհուրանքով կարելի է նայել նրան, երբ փողոցի անցուդարձ անողներից պահված, մի անկյունում քաշված, սրա–նրա համար տրեխ է գործում։
Ավու հագին չուխա էր, տրեխներ, սովորական մարմին, առողջ ձեռքեր, որոնք շատ վարժ կաշին են ծակոտում, կաշվի թելերից հանգույցներ անում։ Եվ սովորական մարմնի վրա գլխի տեղ մարդկային գանգ, ամբողջովին կլպված, առանց մազի, առանց մորթու։
Արջը թաթի մի հարվածով ծոծրակի փափուկ մսի մեջ է խրել սուր ճանկերը և վիրավոր արջի ամբողջ զայրույթով իրան քաշել գանգի մորթին, մորթու հետ էլ գլխի մազերը, ունքերը, աչքերն ու քիթը։
Ավին շրթունքներ չունի։ Ոսկորների բաց ճեղքից երևում են ատամները, բաց է քթի խոռոչը, և երբ Ավին համրի պես խոսում է, շունչը քթի խոռոչովն էլ է դուրս գալիս։ Աչքերի խոռոչներում չորացած մսի կտորներ կան, ծառի վրա կիսաչոր, մաշկը ծալծալ եղած ծիրանի պես։
Նրա գանգի վրա ողջ են մնացել միայն ականջները։ Նայում ես և չես կարողանում որոշել ծեր է Ավին, թե դեռ երիտասարդ, որտեղից է գալիս նրա ձայնը, գուցե մարդ չէ, այլ խրտվիլակ, գուցե չուխայի տակ կմախք է և ոչ միս ու մարմին։
Սակայն նրա ձեռքերին միս կա և մաշկ, մատները վարժ շարժումներ են անում, և երբ Մթնաձորի անունն են տալիս, երևում է, որ ատամներն ավելի է դուրս գցում, կոկորդից ընդհատ ձայներ է հանում։
Ու չգիտես՝ զայրանո՞ւմ է, թե՞ ժպտում հին որսորդը…
Հարցեր և առաջադրանքներ:
Դուրս գրիր քեզ անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրիր:

Թավուտ — խիտ, մացառապատ անտառ

Կուսական — մարդու կողմից չդիպչած, անաղարտ

Բրածո — քարացած կենդանու կամ բույսի մնացորդ

Նկարագրիր Մթնաձորի բնությունը և կենդանական աշխարհը:

Մթնաձորի բնությունը խիտ, մութ և անտառապատ է։ Այն լի է թավուտներով, նեղ արահետներով, բարձր ծառերով ու ժայռերով։ Անտառում միշտ տիրում է խորհրդավոր լռություն, երբեմն լսվում են քամու սուլոցը և կենդանիների ձայները։ Բնությունը վայրի ու վտանգավոր է թվում։
Ըստ քեզ ո՞րն է պատմվածքի լարված պահը, ընդգծիր:

Մթնաձորում սկսվեց անհավասար մի կռիվ մարդու և գազանի մեջ

Բնութագրիր Պանինին:

Պանինը ներկայացված է որպես խիստ, դաժան և վախ ներշնչող անտառապահ, որը գրեթե միաձուլված է վայրի բնության հետ։ Նա ոչ թե սովորական պաշտոնյա է, այլ՝ անտառի օրենքներով ապրող մի տեսակ ուժեղ, բայց վտանգավոր կերպար

Պատմվածքում Մթնաձորի նկարագրությունն ինչու՞ է անհրաժեշտ:
Բառարանի օգնությամբ գրիր առաջին հատվածում ընդգծված բառերի հոմանիշները:

արահետ — շավիղ

այժմ — հիմա

թավուտ — մացառ

սուլում են — սվսվում են

ժանիքով — ատամով

ժողովում — հավաքում

ուրույն — առանձնահատուկ

հսկա — վիթխարի

գոյացել — առաջացել

Գործնական աշխատանք-Հեղուկի մեջ ընկղմված մարմինն արտամղող ուժի որոշումը:

Աշխատանքի նպատակը-հաշվել ջրում ընկղմված մարմնի վրա ազդող արքիմեդյան ուժը և փորձով ստուգել ստացված արդյունքը:

Անհրաժեշտ պարագաներ-Ուժաչափ, տարբեր ծավալներով երկու մարմին, ամրակալան կցորդիչով, ջրով լցված անոթ:

Աշխատանքի ընթացքը

1-Ուժաչափն ամրացրեք ամրակալանին: Ուժաչափից թելով կախեք մարմինը: Նշեք և աղյուսակում գրանցեք ուժաչափի ցուցմունքը: Դա կլինի մարմնի կշիռը՝ օդում:

2-Ջրով լցված բաժակը տեղադրեք մարմնի տակ և կցորդիչն իջեցրեք այնքան, որ մարմինը լրիվ խորասուզվի ջրի մեջ: Նշեք և աղյուսակում գրանցեք ուժաչափի ցուցմունքն այս դեպքում: Դա կլինի մարմնի կշիռը՝ ջրում:

Փորձի համարը	Մարմնի կշիռն օդում, Pօդ	Մարմնի կշիռը ջրում, Pջուր	Արքիմեդյան ուժը, FԱ=Pօդ — Pջուր
1
2

3-Որոշել մարմնի վրա ազդող արքիմեդյան ուժը ըստ F_Ա=P_օդ — P_ջուր բանաձևի:

Չափումների և հաշվարկների բոլոր արժեքները տեղադրել աղյուսակում:

—Վիրտուալ լաբորատորիա

Սովորել

Առաջադրանքներ

F_Ա=ρ_h .g .V_մ  

ρ_h-հեղուկի խտությունն է, V_մ  -հեղուկի մեջ ընկղմված մարմնի ծավալն է, g=10մ/վ²

1-Սնդիկի մեջ ամբողջությամբ ընկղմված գնդի վրա ազդող արքիմեդյան ուժը 68Ն է: Որքա՞ն է գնդի ծավալը:

66 42 16

2-Ուժաչափից կախված մետաղյա գնդի կշիռը օդում 680Ն էր, իսկ հեղուկի մեջ ընկղմելիս դարձավ 540 Ն: Որոշել մարմնի վրա ազդող արքիմեդյան ուժի մեծությունը:

P)1.2Ն օդի մեջ
P)0.3Ն ջրի մեջ
Արքիմեդիյան ուժը 0.9

3-Զսպանակից կախված 800գ զանգվածով մարմնի ծավալը 500սմ³ է: Ի՞նչ ցույց կտա ուժաչափը , եթե բեռն ամբողջությամբ իջեցնենք ջրի մեջ:

Ուժաչափը ցույց կտա 3Ն։

Վիրտուալ լաբորատորիա

Խտությունների տարբերություն-լողալու պայմանը

Նավերի լողալու պայմանը

Փորձ

Առաջադրանքներ

Պատրաստել սահիկաշար “Նավերի լողալը, օդագնացություն. Մարմինների լողալը” թեմայով:

1- 2,5դմ³ ծավալով մարմինը օդում կշռում է 24Ն:Կսուզվի՞ այդ մարմինը ջրում, կերոսինում: Պատասխանը հիմնավորել:

ջրում – չի սուզվի,

կերոսինում – կսուզվի։

2- Մարմնի կշիռը 6Ն է, իսկ ծավալը՝ 400սմ³ : Կսուզվի՞ արդյոք մարմինը ջրի մեջ:

Կսուզվի ջրի մեջ

3- 6,5 դմ³ ծավալով մարմինն ունի 5կգ զանգված: Կսուզվի՞ արդյոք այդ մարմինը ա/ջրում, բ/կերոսինում, գ/բենզինում:

ջուր 1000կգ

կերոսին 820կգ

բենզին 710կգ

4- Կարո՞ղ է արդյոք 350կգ զանգվածով մարմինը լողալ ջրի երեսին, եթե նրա ծավալը 0,4մ³ է:

Այո՛, կարող է լողալ ջրի երեսին։

Սիրելի սովոորղներ պատրաստվեք բանավոր հարցմանը։

1․Ի՞նչ է ատոմը։ Ո՞րն է նրա դերը քիմիայում։

Ատոմը նյութի ամենափոքր մասնիկն է, որը պահպանում է տարրի հատկությունները։ Քիմիայում բոլոր նյութերը կազմված են ատոմներից։

2․Ի՞նչ է հարաբերական ատոմային զանգվածը (Ar):

Հարաբերական ատոմային զանգվածը (Ar) ցույց է տալիս ատոմի զանգվածը՝ համեմատած 1 զ․ա․մ․-ի հետ։

3․Ինչի է հավասար 1 զ․ա․մ․։

հավասար է ածխածնի ատոմի զանգվածի $1/12$1/12-ին։

4․Սահմանի՛ր մոլեկուլ հասկացությունը:

Մոլեկուլը նյութի ամենափոք

ր մասնիկն է, որը պահպանում է նյութի հատկությունները։

5․Ի՞նչ է քիմիական բանաձևը:

Քիմիական բանաձևը ցույց է տալիս, թե նյութը ինչ տարրերից և քանի ատոմից է կազմված։

6․Ի՞նչ է ցույց տալիս ինդեքսը:

Ինդեքսը ցույց է տալիս տարրի ատոմների քանակը մոլեկուլում։

7․Ի՞նչ է ցույց տալիս հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը։8․

Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը ցույց է տալիս մոլեկուլի ընդհանուր զանգվածը։

8․Ի՞նչ է ցույց տալիս տարրի զանգվածային բաժինը մոլեկուլում։

Տարրի զանգվածային բաժինը ցույց է տալիս, թե մոլեկուլի զանգվածի ինչ մասն է պատկանում տվյալ տարրին։

Опубликовано 13 апреля 2026

Դասարանական աշխատանք

Էջ՝ 90

1)Նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը մոլեկուլի զանգվածի հարաբերությունն է $\frac{1}{12}$121​ ածխածնի ատոմի զանգվածին։

2)Որոշվում է մոլեկուլը կազմող տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածների գումարով։

3)

Mr(CO)=12+16=28

Mr(SO₃)=32+16×3=32+48=80

Mr(Na₂s)=23×2+32=46+32=87

Mr(P₂O₅)=31×2+16×5=62+80=142

Mr(H₂SO₄)=1×2+32+16×4=2+32+64=98

Mr(H₃PO₄)=1×3+32+16×4=3+32+64=99

4)

P2

Հարցեր և առաջադրանքներ 

Առ։ 1 

ա) Ի՞նչ է պատահույթը: 

Պատահույթ է կոչվում այն երևույթը, որը կարող է տեղի ունենալ կամ չտեղի ունենալ որոշակի փորձի ընթացքում։

բ) Ե՞րբ են պատահույթները կոչվում հավասարահավանական: 

Պատահույթները կոչվում են հավասարահավանական, եթե դրանցից յուրաքանչյուրի տեղի ունենալու հնարավորությունը նույնն է։

գ) Ի՞նչ եք հասկանում պատահույթի նպաստավոր ելք ասելով: 

Պատահույթի նպաստավոր ելք է կոչվում այն ելքը, որի դեպքում տվյալ պատահույթը տեղի է ունենում։

դ) Ինչի՞ է հավասար հավասարահավանական ելքերով երևույթում որևէ պատահույթի տեղի ունենալու հավանականությունը: 

Հավասարահավանական ելքերով երևույթում որևէ պատահույթի հավանականությունը հավասար է՝ m/n

ե) Ի՞նչ է հավաստի պատահույթը: 

Հավաստի պատահույթ է այն պատահույթը, որը տվյալ պայմաններում անպայման տեղի է ունենում։

զ) Ի՞նչ է անհնար պատահույթը: 

Անհնար պատահույթ է այն պատահույթը, որը տվյալ պայմաններում չի կարող տեղի ունենալ։

Առ։ 2 

ա) Բերեք պատահույթի օրինակ: 

Զար գցելիս 6 թիվ պատահույթ է

բ) Բերեք հավասարահավանական և ոչ հավասարահավանական պատահույթների օրինակներ: 

հավասարահավանական

Մետաղադրամ նետելիս ղուշ կամ գիր ընկնելու պատահույթը

ոչ հավասարահավանական պատահույթների 

Ֆուտբոլային խաղի ժանամանակ գոլ խփելու պատահույթ

գ) Ինչի՞ է հավասար հավասարահավանական ելքերով երևույթում որևէ պատահույթի տեղի ունենալու հավանականությունը, եթե բոլոր հնարավոր ելքերի թիվը m է, իսկ նպաստավոր ելքերի թիվը` n: 

n/m

դ) Բերեք հավաստի պատահույթի օրինակ: 

Սովորական զառ գցելիս 1-ից 6 միջակայքի թիվ ընկնելը։

ե) Բերեք անհնար պատահույթի օրինակ: 

Սովորական զառ գցելիս 8 թիվ ընկնելը։

զ) Ինչի՞ է հավասար հավաստի պատահույթի հավանականությունը: 

1

է) Ինչի՞ է հավասար անհնար պատահույթի հավանականությունը: 

0

ը) Արդյո՞ք հավասարահավանական են պատահույթները. 

ա. Ֆուտբոլային թիմում խաղացողների գոլ խփելու պատահույթը: 

Ֆուտբոլային թիմում տարբեր խաղացողների գոլ խփելու պատահույթները հավասարահավանական չեն, որովհետև խաղացողների կարողությունները տարբեր են։

թ) Արդյո՞ք հավասարահավանական են ՀՀ ֆուտբոլի առաջնությունում բոլոր թիմերի առաջին տեղը գրավելու պատահույթները: 

ՀՀ ֆուտբոլի առաջնությունում բոլոր թիմերի առաջին տեղը գրավելու պատահույթները նույնպես հավասարահավանական չեն, քանի որ թիմերի ուժերը տարբեր են։

ժ) Թղթի կտորների վրա գրված են բոլոր երկնիշ թվերը՝ յուրաքանչյուր կտորի վրա՝ մեկ թիվ: Ինչի՞ է հավասար հավանականությունն այն բանի, որ պատահականորեն վերցրած թղթի այդ կտորներից մեկի վրա կլինի. 

ա. զույգ թիվ, 

P = 45/90 = 1/2

բ. կենտ թիվ

P= 45/90=1/2

գ. պարզ թիվ, 

P = 21/90 

դ. 0-ով վերջացող թիվ, 

P = 9/90 = 1/10

ե. 4-ի վրա բաժանվող թիվ, 

P = 22/90

զ. 5-ի վրա չբաժանվող թիվ: 

90-18= 72

P=72/90

Առ։ 3 

Ինչի՞ է հավասար նարդու երկու զառը նետելիս հետևյալ պատահույթի հավանականությունը. 

ա. 2 և 1, 

6*6=36

P 2/36

բ. 1 և 1, 

P=1/36

գ. երկու զառերի միավորների գումարը 7 է, 

P = 7/36

դ. երկու զառերում նիշերը նույնն են: 

 6/36

Առ։ 4 

Ինչի՞ է հավասար հավանականությունն այն բանի, որ պատահականորեն ընտրված երկնիշ թիվը 

առանց մնացորդի կբաժանվի 3-ի: 

99-10+1=90

99-12/3. + 1 =30

30/90=1/3

Առ։ 5 

Ինչի՞ է հավասար հավանականությունն այն բանի, որ նարդու զառերը նետելիս առաջին զառի վրա հայտնված թիվը. 

ա. կլինի մյուսի վրա հայտնված թվի բաժանարար, 

P = 14/36

բ. կլինի փոքր մյուսի վրա հայտնված թվից: 

P = 15/36

Առ։ 6 

Ինչի՞ է հավասար 32 խաղաքարտերից պատահականորեն ընտրված հինգ խաղաքարտերի հերթականություն կազմելու հավանականությունը: 

p=1/32x31x30x29x28

Առ։ 7 

Դասարանում կա 12 տղա և 16 աղջիկ: Ինչի՞ է հավասար հավանականությունն այն բանի, որ վիճակահանությամբ ընտրված հերթապահը կլինի տղա: 

12+16=

p=12/28

Առ։ 8 

Վիճակախաղում կա 20000 տոմս, որից 500-ը շահող են: Որքա՞ն է շահելու և որքա՞ն՝ պարտվելու հավանականությունը: 

P= 500/2000

Առ։ 9 

Ամանորյա գաթայի մեջ դրված է մեկ նուշ, և գաթան բաժանվելու է վեց հավասար մասի: Որքա՞ն է նուշը պարունակող կտորը վերցնելով՝ երջանիկ լինելու հավանականությունը: 

p=1/6

Առ։ 10 

Դասարանում կա 3 տղա և 4 աղջիկ: Ինչի՞ է հավասար հավանականությունն այն բանի, որ վիճակահանությամբ ընտրված երկու հերթապահները կլինեն. 

ա. երկու տղա, 

P= 2/7

բ. երկու աղջիկ, 

P= 2/7

գ. տղա և աղջիկ: 

P = 1/7

Առ։ 11 

10 ավտոբուսի ուղևորների թիվը ներկայացված է հետևյալ ցողուն-տերև դիագրամով, բանալին` 0 |7 նշանակում է յոթ ուղևոր: 

0 | 7 9 

1 | 1 4 5 8 8 

2 | 1 3 

3 | 0 

Առ։ 12 

Որքա՞ն է հավանականությունը, որ պատահականորեն ընտրված ավտոբուսը կունենա. 

ա. 15 ուղևոր,  0

բ. 20-ից ավելի ուղևոր, 0

գ. 10-ից ավելի ուղևոր, 0

դ. մինչև 10 ուղևոր: 0